Waarom waken wij?

Wij waken omdat de Nederlandse overheid tot nu toe niet genoeg doet om de klimaat- en ecologische crisis tegen te gaan. Wij willen dat het volgende kabinet daar verandering in brengt, en houden ons hart vast bij de gedachte dat dat weer niet zal gebeuren. In de zaak Urgenda heeft de rechter geoordeeld dat de overheid onvoldoende heeft gedaan tegen klimaatontwrichting en dat zij in 2020 voor minimaal 25% minder CO2-uitstoot moet zorgen ten opzichte van 1990, om de burgers te beschermen tegen klimaatverandering. Dit doel is niet gehaald: zelfs met de verminderde uitstoot vanwege de coronamaatregelen heeft Nederland meer CO2 uitgestoten dan afgesproken.
Het volgende kabinet moet deze achterstand inhalen en daarmee haar verantwoordelijkheid voor het beschermen van de Nederlandse bevolking serieus nemen.

We bevinden ons in een klimaat- en ecologische crisis. We willen dat de overheid deze crisis ook behandelt als een crisis door de omvang van de crisis serieus te nemen en vervolgens te doen wat nodig is om die crisis in te perken. Het afgelopen jaar hebben we gezien dat dit mogelijk is: de overheid heeft rigoureuze maatregelen getroffen om de coronacrisis in te dammen. Dit moet ook voor de klimaat- en ecologische crisis gebeuren.

Om de opgelopen achterstand in te halen, moet Nederland doen wat nodig is om in 2025 klimaatneutraal te zijn.
En
niet alleen de klimaatcrisis, maar ook de ecologische crisis moet snel én eerlijk worden aangepakt: Nederland hoort te doen wat nodig is om milieuvervuiling en verder verlies van biodiversiteit te stoppen. En Nederland hoort steun te bieden aan landen die momenteel al de gevolgen van de klimaat- en ecologische crisis ondervinden.

In 2025 al klimaatneutraal? Pardon?
Dat klinkt misschien overdreven, maar dit is wat nodig is om een leefbare planeer in de toekomst veilig te stellen. 
Hieronder wordt uitgebreid uitgelegd waarom, maar voor wie niet zoveel tijd heeft, is hier alvast de samenvatting:

  • Nederland heeft in het Parijsakkoord toegezegd dat ze zich zal inzetten om de opwarming van de aarde tot 1,5 graden te beperken.
  • De opwarming van de aarde gaat sneller dan verwacht. 
  • De Climate Council constateerde onlangs dat we de 1.5 graden opwarming mogelijk al in 2030 bereiken. De Verenigde Naties verwachten dat het in 2100 maar liefst 3 graden warmer is (met 66% kans) als we het beleid op basis van ‘Parijs’ al zouden halen.

  • De Nederlandse overheid stelt zich als doel om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Dit is te laat.
  • Natuurrampen worden heviger en frequenter als gevolg van klimaatverandering en dit kost vele mensen hun banen, huizen en levens. Dit gebeurt met name in landen die zelf amper schuld hebben aan de klimaatverandering.
  • Omdat Nederland als welvarend land een van de grootste veroorzakers is van de opwarming van de aarde, zou ze ook een voortrekkersrol moeten nemen in de oplossing ervan.
  • Het lijkt onhaalbaar om in 2025 klimaatneutraal te zijn, maar Nederland heeft in het afgelopen jaar laten zien dat wij kunnen doen wat nodig is als zij een crisis serieus neemt.
  • We hebben niet alleen te maken met een klimaatcrisis, maar ook met een ecologische crisis. We bevinden ons in de zesde massa-uitsterving. Tussen 1990 en 2014 zijn we 60% van onze zoogdieren, vogels, amfibieën en vissen verloren. Dit brengt ons ecosysteem uit balans en is daarmee ook een gevaar voor de mens.

eindig

duurzaam

Oké, en dan nu het lange verhaal. Voor wie durft.

Wat er beloofd is

In 2015 ondertekenden 195 landen, waaronder Nederland, het beroemde Parijsakkoord. Hierin beloven deze landen ervoor te zorgen dat de aarde niet meer dan 2 graden opwarmt ten opzichte van het pre-industriële tijdperk en om zich in te zetten deze opwarming tot 1,5 graden te beperken. Hoeveel CO2 we nog kunnen uitstoten om de opwarming tot 1,5 graad te beperken, kunnen we berekenen door middel van een koolstof-budget: de hoeveelheid CO2 die we nog kunnen uitstoten met de zekerheid dat we beneden een bepaalde hoeveelheid opwarming blijven. In 2020 was ons koolstof-budget 230 gigaton CO2 met een kans van 67% om onder de 1,5 graad te blijven. In 2020 is er 34,1 gigaton CO2 uitgestoten. Als we in dat tempo doorgaan met CO2 uitstoten, zal ons koolstof-budget in minder dan 7 jaar tijd op zijn! En dan moeten we nog bedenken dat we in 2020 minder CO2 hebben uitgestoten vanwege de coronacrisis.
De doelen van Parijs worden echter niet gehaald. Sterker nog: de aarde warmt nog sneller op dan voorspeld! Met het klimaatbeleid dat is vastgesteld door wereldleiders stevenen we nu af op een opwarming van 3 graden aan het einde van deze eeuw. Dat is meer dan twee keer zoveel als de 1,5 graad in het Parijsakkoord! En dat is wanneer politici over de hele wereld zich aan hun afspraken zouden houden. Als ze dat niet doen, zal de aarde dus nog meer opwarmen. Zelfs na vele waarschuwende rapporten van het IPCC (Intergovernmental Panel of Climate Change), bleven we elk jaar meer CO2 uitstoten. In 2018 is de wereldwijde CO2-uitstoot met 2,7% toegenomen ten opzichte van 2017, in 2019 was dit 0,7% ten opzichte van 2018.

Hoe duurzaam is Nederland?

Hoe zit dit in Nederland? Nederland heeft als doel gesteld om de nationale CO2-uitstoot met 49% terug te dringen in 2030 ten opzichte van 1990. In 2015 heeft de rechter bepaald dat Nederland de broeikasgassen met 25% moet verminderen per eind 2020. Deze uitspraak werd door de rechter gedaan na een zaak tegen de overheid die was aangespannen door de stichting Urgenda. De rechter oordeelde dat de Nederlandse overheid inderdaad niet voldoende deed om de afspraak om per 2020 de uitstoot van broeikasgassen met 25 procent te verlagen ten opzichte van 1990 te halen. Vanwege onvoorziene omstandigheden zoals de coronacrisis, de zachte winter en het stijgen van kolenprijzen, was er in 2020 een verminderde uitstoot van 8%. Daardoor was de uitstoot in 2020 24,5% lager ten opzichte van 1990. Hiermee is het Urgenda-doel nèt wel of nèt niet gehaald. Dit was echter een tijdelijke meevaller. Het Planbureau voor de Leefomgeving moet deze bevinding nog bevestigen. Maar wat het nu al wel zeker weet, is dat Nederland de doelstelling van 49% CO2-reductie in 2030 niet gaat halen.

Op de website van Rijksoverheid is ook te lezen dat de Nederlandse overheid vanaf 2021 tot 2030 jaarlijks 300 miljoen euro beschikbaar gaat stellen om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Klinkt als een hoop geld, of niet? Als je de 17 miljard ernaast legt die de overheid jaarlijks aan subsidies en andere ‘financiële prikkels’ weggeeft aan de fossiele industrie, valt dat erbij in het niet. Het is dweilen met de kraan open. En dan hebben we het nog niet eens over de steun van de overheid aan de luchtvaart (waarvan de overheid een groot deel van de aandelen bezit) of de subsidies aan de bio-industrie (één van de meest vervuilende sectoren).

Ook als het aankomt op hernieuwbare energie loopt Nederland helemaal achteraan. In 2019 was slechts 8,8% van de opgewekte energie is Nederland hernieuwbaar. Alleen Luxemburg en Malta deden het slechter. Inmiddels hebben zij ons ingehaald en is Nederland hekkensluiter van Europa.


De gevolgen van 1,1 graad opwarming

De klimaatcrisis lijkt voor velen misschien nog een ver-van-mijn-bed-show, maar het is niet iets dat ons wellicht te wachten staat in de toekomst. Het is nu al gaande. Op dit moment is de aarde gemiddeld meer dan 1,1 graden opgewarmd ten opzichte van het pre-industriële tijdperk. Dat is een gemiddelde, over de hele aardbol. Dat betekent dat op sommige plekken er al een opwarming bestaat van 1,5 graden. In Nederland zijn er steeds vaker hittegolven en ook in de winter, herfst en lente worden regelmatig warmterecords verbroken.

Ook neemt het aantal natuurrampen flink toe en die rampen zijn door de klimaatverandering ook heviger. Zo waren er in Mozambique binnen enkele weken tijd twee zware cyclonen die veel inwoners het leven kostten. We hebben allemaal de nieuwsberichten over bosbranden zich zien opstapelen. Deze rampen zullen alleen maar vaker voorkomen als het klimaatprobleem niet wordt aangepakt. Bossen verdwijnen door houtkap en bosbranden, waardoor de aarde nog sneller zal opwarmen.

Door de opwarming van de aarde smelt het ijs in Antarctica en Groenland en daardoor stijgt de zeespiegel. Gebieden lopen hierdoor steeds meer risico om overstroomd te worden. Dit geldt ook voor Nederland. Onze Deltawerken zijn slechts berekend op 50 cm zeespiegelstijging. Bij een verdere stijging hebben we geen bescherming meer.

Met de toenemende hitte komt ook droogte. Dat betekent dat steeds meer grond ongeschikt wordt om voedsel op te verbouwen. In landen als India is dit al een groot probleem: 330 miljoen inwoners worden daar bedreigd door extreme droogte. Doordat woongebieden onleefbaar worden, zijn steeds meer mensen genoodzaakt hun thuis te ontvluchten. De vluchtelingenstromen zullen enorm zijn.

Klimaatrechtvaardigheid
De gevolgen van de klimaatcrisis zijn voor kwetsbare groepen en de armste landen het grootst. Ze krijgen als eerste te maken met desastreuze effecten zoals overstromingen, hitte en voedselnood. Tegelijk hebben ze de minste middelen om zich daartegen te kunnen wapenen. Daarmee verergert de crisis bestaande ongelijkheden en is de klimaat- en ecologische crisis ook een sociale en economische crisis.

Tegelijkertijd dragen arme landen de minste verantwoordelijkheid voor het veroorzaken van de klimaatcrisis. Inwoners van Mozambique hebben een ecologische voetafdruk die haast te verwaarlozen is en toch zijn zij degenen die te maken krijgen met overstromingen en cyclonen. Dat is natuurlijk niet eerlijk. De rijkste 10% van de wereldbevolking veroorzaakt ongeveer 52% van het mondiale broeikaseffect, zoals een recente studie van Oxfam Novib aantoont. Klimaatrechtvaardigheid betekent dat gendergelijkheid, minderheids- en inheemse rechten worden gewaarborgd en economische en sociale ongelijkheden worden verkleind én dat diegene die het meest verantwoordelijk zijn voor de klimaatcrisis de grootste financiële lasten dragen.

Ook Nederland moet haar verantwoordelijkheid nemen en een grote rol spelen in de oplossingen van het probleem. Helaas komt Nederland internationaal haar afspraken nog niet na. Nederland zou – als een van de grootste vervuilers – voorloper moeten zijn in deze crisis. Dit betekent bijvoorbeeld het stoppen van elke vorm van financiering voor de fossiele industrie, een verhoging van budget voor internationaal klimaatbeleid bovenop het afgesproken budget voor ontwikkelingssamenwerking en ervoor zorgen dat het geld terecht komt bij de mensen voor wie het bedoeld is.

De ecologische crisis
We mogen niet vergeten dat we naast een klimaatcrisis ook nog te maken hebben met een ecologische crisis. We bevinden ons momenteel in de zesde uitstervingsgolf. De vorige uitstervingsgolf vond zo’n 66 miljoen jaar geleden plaats. Van de dier- en plantensoorten wordt 25% procent met uitsterven bedreigd. Ook het tempo waarin dit gebeurt is angstaanjagend. We verliezen diersoorten in een tempo dat 10 tot 100 keer hoger ligt dan het gemiddelde uitstervingstempo gedurende de laatste 10 miljoen jaar. Maar niet alleen het aantal soorten op aarde neemt af. Als we kijken naar de aantallen wilde dieren die sterven, dan zijn de cijfers schrikbarend. Wilde dieren zijn wereldwijd in massa met 82% afgenomen.

De aarde warmt sneller op dan verwacht
De opwarming van de aarde gebeurt sneller dan wetenschappers eerst dachten. Bevolkingsgroei en een toename van consumptie spelen hier zeker een rol in, maar een nog belangrijker probleem zijn de positieve terugkoppelingen: de opwarming van de aarde leidt tot nog meer opwarming en creëert zo een vicieuze cirkel. Dit is ook te zien in het volgende voorbeeld: wanneer de temperatuur op aarde toeneemt, zal het ijs op de Noordpool sneller smelten. Doordat het ijs verdwijnt, vallen de stralen van de zon niet meer op het witte ijs (dat weinig warmte absorbeert), maar op het donkere water (dat veel warmte absorbeert). Doordat er meer warmte geabsorbeerd wordt, zal de aarde nog verder opwarmen en dat zorgt er weer voor dat er meer ijs smelt. Zo zijn we in een vicieuze cirkel terecht gekomen. Dit wordt een ‘positieve terugkoppeling’ genoemd, omdat het een versterkend effect heeft. Klimaatwetenschappers hebben tot nu toe 15 positieve terugkoppelingen ontdekt. Deze treden pas in werking na een zogenoemd kantelpunt. Wanneer zo’n kantelpunt precies bereikt wordt, is erg moeilijk te voorspellen. En dat maakt de noodzaak tot een radicale omslag in de manier waarop we de klimaatcrisis bestrijden alleen maar groter. Want als deze kantelpunten eenmaal bereikt zijn, zal de aarde zichzelf gaan opwarmen en kan de mens niks meer doen om dat te stoppen.

Klimaatneutraal in 2025
Het Global Carbon Project stelt dat om onder de 1,5 graad opwarming te blijven de inzet die vastgelegd is in het Parijsakkoord vervijfvoudigd moet worden. Klimaatneutraal in 2050 is veel te laat om de klimaatdoelstellingen te halen. Sommige politici streven inmiddels naar klimaatneutraal in 2030 en recente modellen spreken zelfs over 2024. Dat klinkt misschien als een onmogelijke opgave, maar het is belangrijk dat we niet alleen kijken naar wat binnen ons politieke systeem mogelijk is, maar vooral naar wat nodig is. De wetenschap is duidelijk: we hebben geen tijd te verliezen. En met de natuur valt niet te onderhandelen. We hebben onze kans gehad om langzaam naar netto nul te gaan. Daar hadden we vijftig jaar geleden mee moeten beginnen, maar dat hebben we niet gedaan. De kans op een langzame transitie hebben we verspild en dat moeten we onder ogen zien. Ook moeten we erkennen dat 1,5 graad opwarming onder geen beding veilig is. U heeft net al gelezen dat de 1,1 graad opwarming die er nu is al ernstige gevolgen heeft. We moeten dus niet denken ‘we kunnen ons 1,5 graden opwarming veroorloven’, maar ‘we moeten alles op alles zetten om zo min mogelijk opwarming te veroorzaken’. We moeten beginnen bij wat er nodig is om die opwarming zoveel mogelijk in te perken en vast stellen welke doelen daarbij horen. Pas daarna kijken we hoe we die doelen gaan halen. We moeten dus zo snel mogelijk klimaatneutraal worden. Daarom stellen wij 2025 als doel, zodat we onszelf een beetje tijd gunnen, maar zeker geen mogelijkheid tot uitstel!    
We hebben gezien dat de Nederlandse overheid in staat is om daadkrachtig beleid door te voeren, als zij de urgentie hiertoe ziet, zoals bij de coronacrisis. Toen Nederland daarmee te maken kreeg, was dit overal groot in het nieuws. De hele politiek draaide ineens om deze crisis en er waren dagelijks debatten over het coronabeleid. Er werden vergaande maatregelen ingesteld, zoals sluiting van winkels, beperking van bezoek en een avondklok. Deze maatregelen waren nadelig voor de economie, maar ze werden toch genomen, omdat het alternatief veel erger zou zijn.

De rol van ons nieuwe kabinet
De klimaatcrisis is van een nog veel grotere omvang dan de coronacrisis en de ecologische crisis overstijgt beiden. Waarom worden deze niet als een crises behandeld? Klimaatneutraal in 2025 betekent dat het volgende kabinet hét kabinet is die dat moet bewerkstelligen. Nederland hoort voorloper te zijn tijdens deze crisis, omdat wij als rijk land een groot aandeel hebben gehad in de oorzaak hiervan.

Wij zullen erop toezien dat het kabinet de klimaatcrisis ook echt als een crisis gaat behandelen en niet meer onder het vloerkleed veegt. Wij willen dat het kabinet met een daadkrachtig en rechtvaardig klimaatbeleid komt. Wij willen dat het volgende kabinet de levens van zijn burgers en de aarde met al haar bewoners beschermt en waarborgt. Want dat is de taak van de overheid. Daarom waken wij.

Verder lezen:

Het klimaatakkoord van Parijs: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:22016A1019(01) 

Carbon budget 2020:
Damon Matthews, H., Tokarska, K.B., Rogelj, J. et al. (18 jan. 2021) An integrated approach to quantifying uncertainties in the remaining carbomunications Earth & Environment, Afl.2, nr.7. https://www.nature.com/articles/s43247-020-00064n budget. Com-9

CO2 toename 2018: https://phys.org/news/2018-12-co2-emissions-world-curb.html

1,5 graden opwarming in 2030:
https://www.climatecouncil.org.au/wp-content/uploads/2021/04/aim-high-go-fast-why-emissions-must-plummet-climate-council-report.pdf

3 graden opwarming in 2100:
https://www.unep.org/emissions-gap-report-2020 

Klimaatdoelen NL: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/klimaatverandering/klimaatbeleid

Urgenda vonnis: https://nos.nl/artikel/2315562-hoge-raad-houdt-urgenda-vonnis-in-stand-kabinet-moet-uitstoot-terugdringen.html 

Urgenda gehaald?: pbl.nl/publicaties/klimaat-en-energieverkenning-2020 

Doel 2020 is niet gehaald: https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2021/10/uitstoot-broeikasgassen-8-procent-lager-in-2020 

Doel 2030 wordt niet gehaald:
https://www.pbl.nl/publicaties/klimaat-en-energieverkenning-2020

Hernieuwbare energie in NL: https://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/10335438/8-23012020-AP-EN.pdf/292cf2e5-8870-4525-7ad7-188864ba0c29

1.1 graad opwarming:
https://library.wmo.int/doc_num.php?explnum_id=10444 

Warmterecords in NL: https://www.volkskrant.nl/kijkverder/2018/nederlandsklimaat/ 

Effecten opwarming van de aarde: https://www.nationalgeographic.com/environment/article/global-warming-effects 

Nederlandse Deltawerken niet berekend op zeespiegelstijging:https://eenvandaag.avrotros.nl/item/deltawerken-niet-berekend-op-snellere-zeespiegelstijging/ 

Extreme hitte India: https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/330-miljoen-inwoners-india-bedreigd-door-extreme-droogte~b93be373/

Rijkste 10% veroorzaakt helft uitstoot: https://www.oxfam.org/en/press-releases/worlds-richest-10-produce-half-carbon-emissions-while-poorest-35-billion-account

Uitsterven soorten en afname biomassa wilde dieren:
https://ipbes.net/sites/default/files/2020-02/ipbes_global_assessment_report_summary_for_policymakers_en.pdf 

Uitstervingstempo: https://zenodo.org/record/3553579 pagina 24

Positieve terugkoppelingen:
https://www.pnas.org/content/pnas/115/33/8252.full.pdf 

Klimaatneutraal 2025:
https://resources.extinctionrebellion.nl/media/CarbonNeutrality2025_NL.pdf 

Klimaatneutraal 2024:
https://www.showyourbudgets.org/?country=netherlands
https://www.klimaathelpdesk.org/answers/om-een-66-kans-te-hebben-op-15-graad-zou-nederland-2026-klimaatneutraal-moeten-zijn-waar-komt-die-conclusie-vandaan/ 

Subsidies fossiele industrie: https://www.mejudice.nl/artikelen/detail/subsidie-voor-fossiele-brandstoffen-ongekend-groot 

Voor de klimaatcrisis
bestaat geen vaccin